zspigp@vp.pl (75) 77-38-223 | (75) 77-38-227

Kopalnia węgla brunatnego

Ze względu na zmniejszającą się ilość drzewa oraz rosnące ceny, pod koniec XVII wieku zaczęto rozglądać się za innymi materiałami paliwowymi, jak węgiel i torf. 1) Wydobywany na początku w odkrywce ziemny węgiel brunatny nie był przystosowany od razu do palenia. Musiał być najpierw przerobiony na kawałki (bryłki), gdyż w urządzeniach domowych i przemysłowych w tym czasie, można było palić tylko materiałem drobnym. Ponieważ bryłki wytwarzane były bez materiału wiążącego, miały niewielką wytrzymałość i można je było transportować tylko na krótkich odcinkach. Poza tym przygotowanie bryłek podwyższało cenę węgla. Z tego względu, na początku oferowano węgiel ogrodnikom z Zittau do nawożenia i użyźniania gleby.

Jedynie zawierający piryt węgiel z Olbersdorf był w tym czasie przemysłowo przerabiany na melanteryt.

Do 1830 kopalnia działała gorzej, chociaż węgla szukano w Bertsdorf, Drausendorf, Eckatsberg, Görsdorf, Gießmandorf, Hartau, Kummersberg, Lichtenberg, Olbersdorf, Małym i Dużym Porajowie, Bogatyni, Seifhennersdorf, Zatoniu i Turoszowie. Często zdarzali się gospodarze, którzy wydobywali węgiel na swojej ziemi. Część tych miejsc uległo później przewłaszczeniu. Dopiero w 1833 fabrykanci z Liberca założyli Spółkę Akcyjną Związku Kopalni Liberec (Aktiengesellschaft Reichenberger Kohlenbauverein) celem eksploatacji węgla w Niecce Żytawskiej, aby zastąpić nim sprowadzany z południowych Czech, drogi węgiel kamienny. Pierwsza próba w Görsdorf nie przyniosła sukcesu, ponieważ nie zlikwidowano drążącej wody. Dopiero wydobycie w wyżej położonym Hartau dało rezultat. W związku z rozkwitem przemysłu w tym czasie, wzrosło zapotrzebowanie na węgiel i w 1843 Związek Kopalni Liberec zawarł kontrakt z właścicielem majątku rycerskiego Mönchem w Porajowie Dużym na eksploatację węgla. 2)

W 1852 roku w Niecce Żytawskiej istniało 20 kopalni podziemnych, a w Turoszowie i Drausendorf odkrywkowe. Wielkość złoża wynosiła między 2 ½ i 26 łokci, a głębokość szybów sięgała do 28 do 60 łokci. 3)

Pole wydobycia w Dużym i Małym Porajowie znajdowało się powyżej linii kolejowej Zittau – Liberec i rozciągało się ok. 1200 m wzdłuż linii kolejowej o maks. szerokości 400m. 4)

Związek Kopalni Liberec wykonał łącznie 17 szybów. Oprócz tych szybów od 1845, Karl-Gottlob Krause eksploatował szyb w Porajowie Małym a Erdmann Bartel w Porajowie Dużym. 2,5)

Według statystyki Saksońskiej Inspekcji Węglowej z października 1852, wydobyto w Porajowie następujące ilości:

Właściciel kopalni

Liczba pracowników

Roczne wydobycie

Związek Kopalni Liberec

90

45000 ton

Karl-Gottlob Krause

30

64000 ton

Erdmann Bartel

30

50000 ton

Wszystkie kopalnie podziemne. Wielkość naczynia eksploatacyjnego: 1 tona = 50 litrów

Zachęceni tymi osiągnięciami, 10 października 1857 roku w Tygodniowych Wiadomościach z Zittau wezwano Przedsiębiorstwo Eksploatacji Węgla Brunatnego z Porajowa Małego do subskrypcji akcji. Zysk powinien wynosić 18 do 19%. Potrzebny byłby kapitał w wysokości 50 000 talarów, który dzieliłby się na 500 akcji po 100 talarów. Później nie wspominano nigdy tejże subskrypcji. 6)

Około 1860 roku w Porajowie Dużym były 3 domy, między innymi kryty strzechą dom dla ubogich, którym w wyniku tąpnięć spowodowanych działalnością kopalni groziło zawalenie. Właściciele otrzymali odszkodowanie od Związku Kopalni i domy wyburzono.

W 1867 Związek Kopalni przekazał swe prawa eksploatacyjne właścicielowi majątku rycerskiego i wstrzymano wydobycie.

Ponieważ wydobycie odbywało się w prymitywnych warunkach, nic dziwnego, że od 1838 do 1876 w Dużym i Małym Porajowie odnotowano 14 śmiertelnych wypadków:

  • 3 pracowników w wyniku upadku do szybu, 8,9)
  • 2 pracowników w wyniku uduszenia przy “złej pogodzie” i 9)
  • 4 pracowników w wyniku zasypania obsuwającą się gliną 9,10)
  • 5 śmiertelnych wypadków nastąpiło w odkrywce lub przez osoby niezwiązane z produkcją. 9, 11, 12)

Źródło:

  1. Nowy Magazyn Łużycki tom 52 (1876) strona 84.
  2. Gazeta Górnołużycka roczniki 1922 i 1923
  3. Archiwum Miejskie Zittau X-IV-4 Nr 75/22 Dział 13
  4. Archiwum Miejskie Zittau X-IV-4 Nr 75/23 Dział 13
  5. Archiwum Miejskie Zittau III-36-a1 Nr 42 Dział 509/3
  6. Tygodniowe Wiadomości z Zittau z 10 października 1857
  7. Archiwum Miejskie Zittau IIc-I-18 Nr 75 Dział 262/6
  8. Wiadomości z Zittau z 20 grudnia 1864
  9. Murawek j.w.
  10. Wiadomości z Zittau z 11 kwietnia 1860
  11. Wiadomości z Zittau z 4 marca 1863
  12. Wiadomości z Zittau z 5 grudnia 1873

 

%d bloggers like this: